ขณะที่ผมนั่งรอจะเขียนต้นฉบับวันนี้ มีข่าวหึ่งมาตั้งแต่เช้าว่า วันนี้ อาจมีข่าวสำคัญจาก คตส. ขอให้ติดตามให้ดีๆ อาจจะมีการอายัด ทรัพย์นักการเมืองก็เป็นได้

เผอิญผมมีความจำเป็นจะต้องไปงานศพของพรรคพวกร่วมรุ่น วปรอ. รายหนึ่งไม่สามารถจะรอข่าวใหญ่ที่ว่านี้ได้

ขออนุญาตเขียนเรื่องอื่นๆไปพลางๆก่อนนะครับ เหตุการณ์จะเป็นฉันใด ค่อยว่ากันอีกที

มาว่าถึงเรื่องสนุกๆเกี่ยวกับการวัดระดับการพัฒนาประเทศก็แล้วกัน

เมื่อตอนที่ผมเรียนทฤษฎีว่าด้วยการพัฒนาประเทศ หรือการจัดอันดับว่าประเทศใดพัฒนาสูง ประเทศใดพัฒนาต่ำ ตอนแรกๆนั้น ตำราทุกเล่มจะยึดรายได้ ประชาชาติ หรือรายได้ต่อหัวเป็นหลักอย่างเดียว

ประเทศไหนที่ยังมีรายได้ต่อหัวต่ำ และยังไม่ถึงเกณฑ์ที่กำหนดไว้ เขาก็จะเรียกว่าประเทศด้อยพัฒนามาตั้งแต่ยุคโน้น

ต่อมาเห็นว่า คำว่าด้อยพัฒนาอาจจะเป็นคำพูดที่ออกในเชิงดูถูกดูหมิ่น เขาก็เลยเปลี่ยนเป็น “กำลังพัฒนา” เพื่อให้ไพเราะขึ้น

จากคำจำกัดความที่ว่านี้เอง ประเทศไทยเรา และประเทศเล็กๆในเอเชียหลายประเทศจึงเป็นประเทศกำลังพัฒนามาตั้งแต่ยุคโน้น

ประเทศหลายๆประเทศในเอเชียตะวันออกไกล ก็ได้รับการจัดอันดับให้อยู่ในประเภทกำลังพัฒนาเช่นเดียวกับเราด้วย โดยเฉพาะมาเลเซีย

แต่เมื่อสัก 10 ปีก่อน ทางมาเลเซียเขาออกประกาศเป็นข่าวใหญ่ไปทั่วโลกว่า อีกสัก 15 ปี 20 ปีข้างหน้า ประเทศมาเลเซียจะเป็น ประเทศพัฒนาแล้ว

เหตุเพราะในห้วงเวลาดังกล่าวนั้น รายได้ของมาเลเซียจะขึ้นมาเท่ากับตัวเลขขั้นต่ำของประเทศพัฒนาแล้ว ตามเกณฑ์ที่กำหนดไว้

รัฐบาลไทยของเราใน พ.ศ.เดียวกันนั้น พอได้ยินมาเลเซียประกาศก็สั่งการมาให้สภาพัฒน์คำนวณว่า เราจะประกาศอย่างเขาได้หรือไม่

ถ้าได้ให้รีบแจ้งด่วน รัฐบาลจะได้ประกาศออกไปบ้างว่า เราก็จะเป็น ประเภทพัฒนาแล้วกับเขาเหมือนกัน

ผมไม่ได้ตามข่าวคราวหลังจากนั้น จึงไม่ทราบว่าสภาพัฒน์ตอบนายก-รัฐมนตรีไทยในยุคนั้นว่าอย่างไร

ที่เล่ามาทั้งหมดนี้ก็เพียงเพื่อให้เห็นตัวอย่างว่า ยุคหนึ่ง สมัยหนึ่ง มักนิยมใช้รายได้ต่อหัวมาเป็นเครื่องวัดการพัฒนา

ต่อมาความนิยมของโลกแปรเปลี่ยนไป มีนักพัฒนาสังคมหลายท่านขอให้เน้นความสุขของมนุษย์ในด้านอื่นๆด้วย ไม่ใช่เรื่องเงินเรื่องเดียว

สูตรการวัดจึงมีดัชนีแห่งความสุขขึ้นมาแทน มีการเอาเรื่องสิ่งแวดล้อม เรื่องสังคม เรื่องชีวิตความเป็นอยู่มาวัดด้วยอีก 2-3 รายการ

ในช่วงที่ความคิดเรื่องจะใส่ตัวเลขอื่นๆลงไป ไม่ใช่ยึดแค่ตัวเลขรายได้ต่อหัวอย่างเดียวกำลังฮิตใหม่ๆนั้น ผมเคยไปร่วมสัมมนากับพรรคพวกที่สนใจเรื่องนี้ และคุยกันนอกรอบในวงอาหารคราวหนึ่งว่า

ตัวเลขที่จะช่วยวัดว่าประเทศใดพัฒนาแล้ว หรือด้อยพัฒนา ที่สำคัญอีกตัวเลขหนึ่งคือ ตัวเลขเกี่ยวกับความเชื่อถือในด้านไสยศาสตร์ หรือในสิ่งที่มองไม่เห็นต่างๆ

ประเทศพัฒนาแล้วที่มีรายได้สูง มักจะเป็นประเทศที่เชื่อมั่นในตัวเอง ไม่เชื่อโชคลาง ไม่เชื่อว่าจะมีสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่ไหนมาบันดาลได้

ส่วนประเทศด้อยพัฒนาก็มักจะเชื่อถือโชคลางเชื่อสิ่งศักดิ์สิทธิ์ พึ่งหมอดู พึ่งคำทำนาย

จะเห็นได้จากกลุ่มที่ด้อยพัฒนามากๆอย่างในแอฟริกาเป็นต้น จะมีความเชื่อถือในเรื่องพ่อมด หมอผี มากกว่าประเทศไหนๆทั้งหมด

เรายังล้อกันว่า น่าจะมีการสร้าง “ดัชนีพ่อมดหมอผี” กับ “ดัชนีหมอดู” ขึ้นมาด้วย แล้วเอามาเป็นตัวคิดในเชิงเป็นตัวถ่วงกับดัชนีพัฒนาตัวอื่นๆ

เพราะจะทำให้สามารถวัดได้ว่าประเทศไหนพัฒนาจริง ประเทศไหนพัฒนาปลอม

ผมนั่งนึกย้อนหลังแล้วก็ดีใจที่คำพูดเหล่านี้เป็นเพียงเรื่องพูดคุยสนุกๆ ของนักวิชาการในวงกินข้าวเท่านั้น

ไม่มีใครสามารถเอาไปทำดัชนีได้อย่างจริงจัง จนถึงขั้นเอาไปคิดเป็นตัวเลขบ่งชี้ระดับการพัฒนาประเทศออกมาได้

ถ้าทำได้ประเทศไทยของเราก็คงจะต้องเป็นประเทศกำลังพัฒนา หรือด้อยพัฒนาไปตลอดกาล

เพราะล่วงมาถึงทุกวันนี้ แม้เราจะมีปัญหาลุ่มๆดอนๆสลับกันไปบ้าง แต่รายได้ทั้งส่วนรวมและรายได้ต่อหัวของเราก็เพิ่มขึ้นมาเป็นลำดับ

แต่ดัชนีความเชื่อหมอดู เชื่อเครื่องรางของขลัง เชื่ออาจารย์ เชื่อผู้วิเศษ ดูเหมือนจะหนักข้อขึ้นทุกวัน

มิหนำซ้ำคนที่เชื่อถือในเรื่องเหล่านี้ล้วนแต่เป็นบุคคลสำคัญของประเทศ ไม่ว่าภาครัฐบาลหรือภาคเอกชน ล้วนฝากชีวิตไว้กับอาจารย์ท่านโน้นท่านนี้ไปเสียทั้งนั้น

ใครเขาจะยอมให้ประเทศที่ผู้นำเชื่อหมอดู อย่างโจ่งแจ้งเป็นประเทศพัฒนาแล้วได้ล่ะครับ... ต่อให้รายได้ประชาชาติสูงปรี้ดแค่ไหนก็ตามทีเหอะ.

"ซูม"